Συγκριτική Πολιτική

ECTS: 
10
Κωδικός Μαθήματος: 
ΠΑY12
Κύκλος / Επίπεδο: 
Μεταπτυχιακό
Υποχρεωτικό / Επιλογής: 
Υποχρεωτικό
Εξειδικεύσεις Μεταπτυχιακού: 
ΠΜΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ
Περίοδος Διδασκαλίας: 
Χειμερινό
Περιεχόμενο Μαθήματος: 

Το μάθημα περιλαμβάνει δύο επιμέρους μέρη. Στο πρώτο μέρος επιχειρείται αρχικά μια μεθοδολογική, θεωρητική, θεματική και ερευνητική αξιολόγηση του πεδίου της Συγκριτικής Πολιτικής.

Η συγκριτική μέθοδος αποτελεί από τα παλαιότερα πεδία της πολιτικής επιστήμης που αποτελεί το θεμέλιο πολλών κειμένων πολιτικής φιλοσοφίας. Ωστόσο ως ξεχωριστός κλάδος και ως μέθοδος ανάλυσης πολιτικών φαινομένων, η Συγκριτική Πολιτική εμφανίζεται πολύ αργότερα, ιδίως από το 19ο αιώνα και μετά. Το μέρος αυτό του μαθήματος εξετάζει συνοπτικά πως εξελίχθηκε και πως έχει διαμορφωθεί σήμερα η Συγκριτική Πολιτική, το ουσιαστικό και μεθοδολογικό της περιεχόμενο, ιδίως όπως αυτή αναπτύχθηκε από τη μεταπολεμική περίοδο μέχρι και σήμερα.

Σε τούτο το πλαίσιο, θα δοθεί ιδιαίτερη σημασία στην αναγνώριση της συστατικής αντινομίας της συγκριτικής πολιτικής προσέγγισης. Αυτή έγκειται στην προσπάθεια εξέτασης και ανάλυσης των ιδιαίτερων πολιτικών δομών, λόγων και πρακτικών που παρατηρούνται σε επί μέρους χώρες, γεωγραφικές περιοχές και κουλτούρες, και θεσμικές δομές από τη μία, με την επεξεργασία ενός συνεκτικού εννοιολογικού πλαισίου με ευρύτερη εγκυρότητα που θα επιτρέπει να εξηγήσουμε τις επί μέρους εκφάνσεις των πολιτικών συστημάτων και την από κοινού ερμηνεία των ποικίλων σχέσεων ανάμεσά τους, από την άλλη. Επιπλέον, θα γίνει μνεία στις σύγχρονες προσπάθειες διευθέτησης των ερευνητικών δυσκολιών που προκύπτουν από αυτήν την αντινομία.

Το δεύτερο τμήμα του μαθήματος περιλαμβάνει την εμβάθυνση σε μια θεματική, που αλλάζει κάθε χρόνο, από συγκριτική οπτική. Οι θεματικές αυτές μέχρι τώρα κάλυψαν τομείς όπως η άμεση δημοκρατία, η εκκοσμίκευση και ο ρόλος της θρησκείας, οι μειονότητες, ο λαϊκισμός, η ηγεσία κ.α. Κατά το ακαδημαϊκό έτος 2018-9 η θεματική είναι : Η διαμόρφωση ανελεύθερων καθεστώτων και το μέλλον της φιλελεύθερης δημοκρατίας.

Το πλαίσιο

Μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου και το λεγόμενο ‘τρίτο κύμα’ εκδημοκρατισμού, τα φιλελεύθερα δημοκρατικά καθεστώτα φάνηκε να επεκτείνονται σε πολλές χώρες και περιφέρειες του κόσμου, από την Ασία έως την Λατινική Αμερική. Από τις αρχές της περασμένης δεκαετίας, ωστόσο, ο κόσμος βιώνει μια μικρή αλλά επίμονη ύφεση της ελευθερίας και της δημοκρατίας. Πολλά πολιτικά συστήματα (Τουρκία, Ρωσία αλλά και το Μπαγκλαντές και η Ταϊλάνδη), τα τελευταία χρόνια, απομακρύνονται από τις βασικές αξίες της φιλελεύθερης δημοκρατίας (κράτος δικαίου, χωρισμός εξουσιών, προστασία δικαιωμάτων του ανθρώπου) και στρέφονται προς ένα αυταρχικό ή ανελεύθερο δρόμο. Η εξέλιξη αυτή έχει διαφορετικές πολιτικές αφετηρίες και ξέχωρες πολιτικές εκφράσεις ανάλογα με τη χώρα και το πολιτικό σύστημα – ωστόσο οδηγεί πολλούς αναλυτές να αναρωτιούνται κατά πόσον βρισκόμαστε μπροστά σε ένα «αντίστροφο κύμα» απόρριψης των δημοκρατικών αξιών και επιστροφής σε πιο προσωποπαγή, αυταρχικά συστήματα. Τα τελευταία χρόνια, ιδίως, με την άνοδο εθνικιστικών και λαϊκιστικών κομμάτων και υποψηφίων στην Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες προκύπτει μια νέα, σημαντικότερη, ανησυχία: ότι οι φιλελεύθερες δημοκρατικές αξίες (και ίσως και η ίδια η δημοκρατία) μπορεί να αμφισβητηθούν ακόμα και στον πυρήνα του δημοκρατικού συστήματος: τις δυτικές δημοκρατίες. Το μάθημα εξετάζει κατά πόσον διαμορφώνονται σήμερα τάσεις αποδυνάμωσης της φιλελεύθερης δημοκρατίας, τα αίτια της αποδυνάμωσης αυτής και τα στοιχεία που χαρακτηρίζουν την διαμόρφωση αυταρχικών πολιτικών επιλογών στον κόσμο είτε με τη μορφή της επιστροφής σε παραδοσιακά αυταρχικά καθεστώτα είτε με την πιο σύγχρονη μορφή της ανελεύθερης δημοκρατίας. Παράλληλα αναλύει τα χαρακτηριστικά των νέων αυτών μορφών αμφισβήτησης της φιλελεύθερης δημοκρατίας και τους τρόπους με τους οποίους αυτά επιτρέπουν την πολιτική νομιμοποίηση.

Θεματικές μαθημάτων

1.    Η διαμόρφωση του ανελεύθερου πλαισίου – η αδυναμία του δημοκρατικού πολιτεύματος;
a.    Εθνικισμός
b.    Λαϊκισμός
c.    Αντικοσμοπολιτισμός
d.    Ο ρόλος της οικονομίας και η παγκοσμιοποίηση
2.    Χαρακτηριστικά και εκφράσεις της ανελεύθερης δημοκρατίας
a.    Ο κυρίαρχος ρόλος του ηγέτη
i.    Πούτιν, Ερντογάν, Όρμπαν, Ντουτέρτε
b.    Η απόρριψη των ελίτ
i.    Η Αμερική του Τραμπ
c.    Η απόρριψη του υπερεθνισμού και του κοσμοπολιτισμού
i.    Η Πολωνία και η Ουγγαρία
ii.    Η αντιμεταναστευτική διάσταση
iii.    Η έννοια της ταυτότητας (εθνικής, θρησκευτικής) ως ενισχυτικό στοιχείο του αυταρχισμού
iv.    Ο εξωτερικός εχθρός
v.    Είναι ο illiberalism μια έκφραση ανελευθερίας ή απλώς αντίθεσης στα φιλελεύθερα στοιχεία της δημοκρατίας;
d.    Η διατήρηση των τυπικών στοιχείων της φιλελεύθερης δημοκρατίας
3.    Η απόρριψη του συναινετισμού (consensualism) και η ενδυνάμωση της πλειοψηφικής δημοκρατίας
a.    Η διάλυση των checks and balances
b.    Συνταγματικές αλλαγές
c.    Ο έλεγχος των ΜΜΕ και της δικαιοσύνης
4.    Η σημασία της πολιτικής κουλτούρας

 

Μαθησιακά Αποτελέσματα: 

Με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος οι φοιτητές θα:
•    Διαθέτουν μια καλή επισκόπηση της βιβλιογραφίας στα διάφορα υποπεδία της Συγκριτικής Πολιτικής.
•    Έχουν αποκτήσει εξελιγμένη γνώση των ερευνητικών ερωτημάτων, των μεθοδολογικών προσεγγίσεων και εξηγήσεων και μεθοδολογικές και αναλυτικές ικανότητες σύγκρισης των πολιτικών συστημάτων, ιδίως στην θεματική που εξετάζεται κατά το συγκεκριμένο ακαδημαϊκό έτος.
•    Θα έχουν ενσωματώσει τις βασικές προϋποθέσεις ανάγνωσης και κατανόησης επιστημονικών άρθρων και θα μπορούν να προετοιμάσουν και να επεξεργασθούν μια ολοκληρωμένη πρωτότυπη επιστημονική εργασία.
•    Θα είναι ικανοί να κατανοούν, αναλύουν και συγκρίνουν τα βασικά χαρακτηριστικά των πολιτικών συστημάτων, να συσχετίζουν και να διακρίνουν τα βασικά από τα δευτερεύοντα στοιχεία ενός πολιτικού συστήματος.

 

Βιβλιογραφία: 

Γενικά περί συγκριτικής πολιτικής:

Ελληνική βιβλιογραφία:

Διαμαντούρος, Νικηφόρος, Πολιτισμικός δυϊσμός και πολιτική αλλαγή στην Ελλάδα της μεταπολίτευσης, Αθήνα: Αλεξάνδρεια, 2000.
Ζορμπάς, Κνωσταντίνος,  Πολιτική και θρησκείες, Αθήνα: Παπαζήσης, 2007.
Λυριντζής, Χρήστος, Σύγκριση και ερμηνεία: Η πορεία και οι προοπτικές στη σύγχρονη πολιτική ανάλυση, Αθήνα: Νήσος, 2001.
Meny, Yves, Συγκριτική πολιτική, 2 τόμοι, Αθήνα: Παπαζήσης, 1996.
Μοσχονάς, Γεράσιμος, «Η ‘λογική’ της συγκριτικής πολιτικής ανάλυσης», εισαγωγικό δοκίμιο στο Meny, Yves, Συγκριτική πολιτική, 2 τόμοι, Αθήνα: Παπαζήσης, 1996.
Sartori, Giovanni, Σημασιολογία, έννοιες, συγκριτική μέθοδος, Αθήνα: Παπαζήσης, 2004.
Σεφεριάδης, Σεραφείμ, «Πολιτική επιστήμη, συγκριτική πολιτική: Κρίση στην ‘κανονική επιστήμη’;», εισαγωγή στο Sartori, Giovanni, Σημασιολογία, έννοιες, συγκριτική μέθοδος, Αθήνα: Παπαζήσης, 2004.

Ξενόγλωσση βιβλιογραφία:

Almond, Gabriel & Powell, G. Bingham, Comparative Politics: A Developmental Approach, Βοστόνη: Little Brown, 1966.
Apter, David, Some Conceptual Approaches to the Study of Modernization, Englewood Cliffs: Prentice-Hall, 1968.
Apter, David (επιμ.) The Legitimization of Violence, Λονδίνο: Macmillan, 1997.
Kopstein, Jeffrey & Lichbach, Mark (επιμ.) Comparative Politics: Interests, Identity and Institutions in a Changing Global Order, 2η έκδοση, Cambridge: Cambridge University Press, 2005.
Landman, Todd, Issues and Methods in Comparative Politics: An Introduction, 2η έκδοση, Λονδίνο: Routledge, 2003.
Lewis, Paul, Potter, David & Castles, Francis (επιμ.), The Practice of Comparative Politics, 2η έκδοση, Λονδίνο: Open University-Longman, 1978.
McIntyre, Alasdair, ‘Is a Science of Comparative Politics Possible?’, Against the Self-Images of an Age, Λονδίνο: Duckworth, 1971.

 

Εξάμηνο: 
Α' Εξάμηνο